Goedkope import uit China leidt tot lagere prijzen in Nederland met een belangrijke keerzijde, waarschuwt de Rabobank. Want waar China een steeds grotere rol in de Nederlandse import van industriële en intermediaire producten speelt, komt de binnenlandse productie in sommige sectoren onder druk te staan. Dat doet de economische voordelen van lagere prijzen teniet.
Nederlandse afhankelijkheid van China
Bovendien laat nieuw onderzoek van RaboResearch zien dat deze ontwikkeling de Nederlandse afhankelijkheid van Chinese goederen vergroot en de economie kwetsbaarder kan maken voor verstoringen in internationale waardeketens.
Econoom Wouter Remmen bekeek met collega’s de zogeheten importcompetitie van China, oftewel het verdringen van binnenlandse productie door import. In de huidige geopolitieke context krijgt dat thema extra betekenis, zegt de econoom. “Handelsoorlogen, militaire conflicten en zorgen over leveringszekerheid maken de risico’s van internationale afhankelijkheden zichtbaarder. Tegelijkertijd blijft China een van de belangrijkste handelspartners van Nederland. In 2024 was China goed voor twaalf procent van de totale Nederlandse goederenimport. Alleen Duitsland leverde meer goederen aan Nederland.”
Alternatieve leveranciers
De internationale handel geeft consumenten toegang tot goedkopere producten en het helpt bedrijven goedkoper en innovatiever te produceren. Maar Remmen waarschuwt dat een toenemende afhankelijkheid van één leverancier ook risico’s met zich meebrengt. “Een groter aandeel Chinese producten betekent niet automatisch dat de Europese industrie schade ondervindt. Het probleem ontstaat wanneer de aanvoer in toenemende mate uit één land komt en binnenlandse productiecapaciteit verdwijnt. In dat geval groeit de kwetsbaarheid voor verstoringen. Europese bedrijven lopen dan tegen hogere kosten aan voor alternatieven voor de Chinese producten die zij gebruiken. Consumenten krijgen vervolgens te maken met hogere prijzen. Dus uiteindelijk kunnen deze verstoringen in de aanvoer grote economische gevolgen hebben. Met als nettoresultaat een daling van de welvaart.”
Handelstekort met China
De handelsrelatie tussen Europa en China groeide de afgelopen decennia sterk. Sinds de toetreding van China tot de Wereldhandelsorganisatie in 2001 ontwikkelde het land zich tot een dominante speler in de wereldhandel, vertelt Remmen. “Zowel de Europese Unie als Nederland kent al geruime tijd een negatief handelssaldo met China.”
Om te onderzoeken waar importcompetitie optreedt, analyseerden de economen handelsgegevens voor duizenden productgroepen. Daarbij keken zij naar onder meer de ontwikkeling van import- en exportvolumes, veranderingen in de handelspositie van Nederland, prijsverschillen tussen binnenlandse en buitenlandse aanbieders en de mate waarin importgroei uit een beperkt aantal landen afkomstig is. Remmen: “Onze analyse laat zien dat 356 productgroepen in de periode tussen 2010 en 2024 tekenen vertonen van toenemende importcompetitie. Bij 70 van deze productgroepen lag de belangrijkste bron van importgroei bij China. Dat maakt het land voor ongeveer een vijfde van de productgroepen onze belangrijkste, buitenlandse concurrent. Bovendien vernanderde de aard van deze concurrentie. Waar Chinese import in de periode tussen 1995 en 2010 vooral bestond uit consumentengoederen, textiel en andere relatief eenvoudige producten, verschoof het zwaartepunt inmiddels naar industriële en intermediaire goederen. Vooral elektronica springt eruit. Batterijen en zonnepanelen bijvoorbeeld. Maar ook de import van chemische producten uit China is sterk toegenomen.”
Chemiesector onder druk
Vandaar de focus op de Nederlandse chemiesector die bovendien zichtbaar lijdt. Want inderdaad signaleert Remmen de gevolgen van de groeiende, Chinese concurrentie hier duidelijk. “Veel chemische bedrijven die de afgelopen jaren hun activiteiten beëindigden, wijzen op de concurrentiedruk vanuit China. De Nederlandse, chemische industrie produceert inmiddels ongeveer een kwart minder dan begin 2022. Hoewel niet alle problemen aan Chinese concurrentie kunnen worden toegeschreven, speelt deze wel degelijk een rol. We identificeerden specifiek voor chemische producten, plastics en rubberproducten 91 productgroepen die signalen van importcompetitie vertonen. Voor 16 daarvan komt de belangrijkste bron van importgroei uit China. Het gaat onder meer om PVC vloer- en wandbekleding, overige aminozuren, chirurgische rubberhandschoenen, adipinezuur, petroleumharsen, iminen, lactonen en aluminiumoxide. Deze producten spelen vaak een belangrijke rol in bredere, industriële ketens. Aminozuren dient in farmaceutische, voedings- en industriële toepassingen, terwijl adipinezuur een belangrijke grondstof is voor de nylonproductie. Daarmee reikt de invloed van importcompetitie verder dan de chemiesector alleen.”
Exportbeperkingen
Volgens de econoom gebruikt Nederland relatief veel chemische producten uit China. “Van alle chemie die rechtstreeks door de Nederlandse industrie wordt verwerkt, is 3,6 procent afkomstig uit de Chinese chemische industrie. Wanneer bijvoorbeeld ook halffabricaten waarin Chinese chemische producten zijn verwerkt worden meegeteld, loopt dit aandeel op tot 5,3 procent. Dat is hoger dan in veel andere Europese landen en de Verenigde Staten.”
Het risico is dat China exportbeperkingen kan instellen. Daarmee komt de leveringszekerheid van de betreffende producten onder druk te staan, legt Remmen uit. “Het land deed dit de afgelopen jaren al voor verschillende, strategische grondstoffen en materialen. Dat gaf de Chinese overheid meer invloed op het tempo, de bestemming en het gebruik van leveringen. Voor bedrijven kunnen dergelijke maatregelen leiden tot hogere kosten, langere levertijden of zelfs tijdelijke productiestilstand. Vooral producten waarvoor China een dominante leverancier is, zijn gevoelig voor dit risico.”
Simulatie van effect
Om de economische effecten van deze toenemende afhankelijkheid te onderzoeken, voerden Remmen en zijn collega’s een modelsimulatie uit voor de chemiesector. Daarbij hanteerden zij een scenario waarin goedkope Chinese chemie marktaandeel wint en vervolgens een scenario waarin China de export van basis-chemische producten beperkt.
“Onze simulatie laat zien dat een groter aanbod van goedkope Chinese chemie de Nederlandse basischemie schaadt. In het model produceert de sector dan circa zeven procent minder. Dit raakt ook belangrijke toeleveranciers, zoals de olieproductenindustrie, energie- en mijnbouwsector en transport- en logistieke sector. Tegelijkertijd profiteren sommige importerende sectoren van lagere inkoopkosten. Maar als we dan een Chinese exportrestrictie doorrekenen, blijken de gevolgen groter in een situatie waarin bedrijven vooraf al afhankelijker zijn geworden van Chinese inputs. Nederlandse afnemers van chemische grondstoffen kunnen dan minder uitwijken naar alternatieve leveranciers, waardoor de productiedalingen sterker uitvallen. En we denken zelfs dat ons model de werkelijke schade mogelijk nog onderschat. In de berekeningen gaan we er namelijk van uit dat productiecapaciteit relatief eenvoudig opnieuw kan worden ingezet. In de praktijk kunnen gesloten fabrieken natuurlijk niet zonder meer heropenen en is verloren capaciteit vaak moeilijk terug te winnen.”
