Hoe kun je al tijdens het ontwerp sturen op de CO₂-impact van technische installaties? Die vraag stond centraal in een pilot waaraan Techniek Nederland meedeed. Uiteindelijk concludeerden de onderzoekers dat installatieconcepten vergelijken op CO₂-impact kan maar dat voor betrouwbare en breed toepasbare berekeningen, er behoefte bestaat aan betere milieudata en gezamenlijke rekenregels.
CO₂-impact
Opdrachtgevers vragen steeds meer naar de CO₂-impact van installaties in het kader van eigen duurzaamheidsambities. Naast energiegebruik telt ook de footprint van de gebruikte materialen meer en meer. Vanaf 2028 komt er nieuwe Europese regelgeving voor de CO₂-uitstoot over de hele levensduur van een gebouw: de Whole-Life Cycle Global Warming Potential (WLC-GWP). In combinatie met steeds duurzamere energievoorziening neemt het relatieve aandeel van materiaalgebonden uitstoot toe.
Vergelijken in de ontwerpfase
Het Rijksvastgoedbedrijf, Techniek Nederland, FME, BAM, Equans, VDK Groep, TU Delft en Life Cycle Vision (als coördinerende partij) onderzochten in een pilot hoe je de CO₂-impact van verschillende installatieconcepten al tijdens het ontwerp kunt vergelijken. Juist in die fase valt veel winst te behalen. Belangrijke keuzes over het installatieconcept liggen dan nog niet vast.
De pilot bewijst de mogelijkheid van zo’n vergelijking maar tegelijk kost een goede berekening op dit moment veel tijd. Ook kunnen gebruikers met de uitkomsten nog niet marktpartijen alleen op basis van één CO₂-score met elkaar vergelijken en een project daarop gunnen.
Beschikbare data
De grootste uitdaging zit niet in het rekenen zelf maar vooral in het gebrek aan bruikbare en vergelijkbare technische gegevens en milieudata. Voor sommige installatieonderdelen bestaan helemaal geen milieudata en soms staat die informatie alleen in Europese of internationale databases. Dat maakt de gegevens moeilijk vergelijkbaar.
En soms ontbreekt informatie over de uitvoering of capaciteit van een product. Ook is niet altijd duidelijk welke onderdelen in de data zijn meegenomen of welke systeemgrenzen gelden.
‘Wil je installatieconcepten realistisch op CO₂ vergelijken, dan moet de berekening de complete installatie volgen zoals die in de praktijk wordt ontworpen en gedimensioneerd. Alleen dan kun je er in het ontwerp echt op sturen’, Bernd Karstenberg, Life Cycle Vision.
Aanbevelingen uit pilot
Techniek Nederland onderschrijft de aanbevelingen uit de pilot als volgt. Voor een volwaardige plek van CO₂-impact in het ontwerpproces moet dit gebeuren:
- Sectorbrede afspraken over de rekenmethodiek voor installatieconcepten.
- Meer bruikbare milieudata voor installatieonderdelen.
- Duidelijke afspraken over capaciteit, schaling, systeemgrenzen en de onderdelen waarop milieudata betrekking heeft.
Een goede rekenmethode moet bovendien rekening houden met het gebouw, het gebruik en de technische keuzes in het ontwerp.
Installateurs en Techniek Nederland werken hier graag aan mee. Daarvoor is samenwerking nodig met opdrachtgevers, fabrikanten, leveranciers en het Rijk.
Gezamenlijke aanpak
De pilot is daarmee geen eindpunt maar een belangrijke stap naar een breed toepasbare methode. De volgende opgave zit in het harmoniseren van de rekenregels en de beschikbaarheid en kwaliteit van milieudata te verbeteren.
Techniek Nederland roept opdrachtgevers daarom op om niet alleen om een CO₂-score te vragen. Werk ook mee aan een gezamenlijke en betrouwbare rekenmethodiek voor installatieconcepten. Met heldere afspraken wordt ook duidelijker welke milieudata fabrikanten en leveranciers moeten aanleveren.
‘Deze pilot laat zien wat veel installateurs al weten: we zijn op de goede weg. Maar om echt te sturen op duurzaamheid, moeten alle partijen in de keten aan de slag. De rekenmethodiek uit deze studie helpt ons om de volgende stap te zetten’, Jeroen Bart, vakspecialist Circulariteit bij Techniek Nederland.
Moonshot-rpogramma
Van de zomer startte al het Moonshot-project Refurbished installatieketen. Daarin bundelen koplopers uit de sector hun krachten om hergebruik van installaties en componenten grootschalig mogelijk te maken. Het doel: een werkende, betrouwbare en schaalbare markt voor refurbished installatiemateriaal. ‘Hoewel installaties een relatief klein aandeel vertegenwoordigen in de massa van gebouwen, zorgen ze voor een aanzienlijk deel van de milieubelasting. Tegelijkertijd belanden veel installaties aan het einde van hun levensduur nog altijd op de stort. Daarmee gaan waardevolle materialen verloren, terwijl de vraag naar duurzame en betaalbare alternatieven juist groeit.’
Door refurbished installaties beter beschikbaar, betrouwbaar en toepasbaar te maken, levert het initiatief een concrete bijdrage aan de doelen van het Nationaal Programma Circulaire Economie: in 2030 alle componenten hoogwaardig hergebruiken of recyclen. Het project ontving met vier anderen een award bij Moonshotprojecten van het Versnellingshuis Circulaire Economie.
De uitdaging ligt niet alleen op technisch vlak maar zit vooral in de organisatie. ‘De huidige keten kenmerkt zich door een versnipperd aanbod, het ontbreken van duidelijke kwaliteitskaders en beperkte toegang tot refurbished producten via bestaande distributiekanalen. Ook ontbreken vaak passende businessmodellen en voldoende vraagprikkels.
Daarom zet dit traject in op intensieve samenwerking tussen installateurs, groothandels, fabrikanten en refurbishmentbedrijven. Een onafhankelijke ketenregisseur, 2BHonest, begeleidt het proces en zorgt dat belangen worden verbonden, knelpunten worden opgelost en voortgang wordt geborgd.
Vanuit onze sector zit Circospin in de werkgroep pompen.
