Peter van Ees en Albert Jan Swart, beide ABN Amro doken in de kansen en oplossingen rondom netcongestie. Van rapporten tot aan een interview met een advocaat. Hoe kun je binnen de grenzen van een overvol elektriciteitsnet toch groeien?
Netcongestie
Inmiddels publiceerden ze drie rapporten, de laatste begin 2026.
Maar ze interviewden ook een advocaat over de juridische randvoorwaarden van bestaande en nog te ontplooien oplossingen.
Veii Jacobs, advocaat energierecht bij Stek Advocaten, begeleidt producenten, ontwikkelaars, batterij-exploitanten en energiehubs bij vraagstukken rondom netcongestie Van cable pooling, groepstransportovereenkomsten (GTO’s) tot aan energiehubs. Zij signaleert nu (nog) een voorkeur voor private netten, of gesloten systemen, en cable pooling.
“ Energiehubs krijgen zeker tractie maar wij zien dat het traject richting een Energiehub in de praktijk complexer ligt. De relatief nieuwe GTO’s behoren pas per 1 januari 2027 tot het verplichte aanbod.”
Cable pooling in de praktijk
Veii: “In de klassieke cable pooling-situatie zien we vaak een nieuw aangesloten installatie achter de aansluiting van een partij met een bestaand transportrecht, via een secundair allocatiepunt. Contractueel ligt het basisprincipe helder: de partij met de oorspronkelijke rechten mag er niet op achteruitgaan. Eventuele beperkingen of extra verplichtingen komen daarom zoveel mogelijk op het bordje van de toetredende partij. Omdat meerdere installaties een aansluiting delen, moeten deelnemers prioriteitsregels vastleggen: wie gaat voor bij een transportbeperking? In de praktijk krijgt een productie-installatie vaak voorrang en wordt een BESS (Battery Energy Storage System) eerder beperkt. Dat leggen deelnemers vast in afschakel- en prioriteitsregels, én in duidelijke meet- en datakaders.
Verder moet de verdeling van de aansprakelijkheid en kosten/opbrengsten duidelijk zijn. Zelfs wanneer installaties van dezelfde eigenaar gaan cable poolen, bijvoorbeeld een zonnepark en een BESS, zien we dat partijen doorgaans met special purpose vehicles (SPV’s) werken. Daarmee kunnen zekerheden beter worden gestructureerd en risico’s worden ‘ringfenced’. Dat vergemakkelijkt verkoop- en financieringstrajecten.”
GTO
In een GTO ruilen deelnemers een duidelijk individuele positie in voor een groepspositie. De transmissie- of distributiesysteembeheerder stelt het gecontracteerde groepstransportvermogen (GGTV) vast. Dat voelt voor veel partijen onzeker. Want hoe beoordeel je historische profielen en groeiruimte? Daar komt bij dat de verantwoordelijkheid voor de nakoming van de afspraken met de transmissie- of distributiesysteembeheerder bij het collectief ligt. Je moet er dus op kunnen vertrouwen dat alle deelnemers zich aan de spelregels houden. Dat vereist scherpe afspraken over prioriteit, meten, datakwaliteit en defaultscenario’s.
Bovendien ligt er een uitdaging bij het na verloop van tijd uittreden uit de GTO. Bij uittreding kan een deelnemer een deel van het GGTV ‘meenemen’ en moet de contractuele structuur aangepast, zonder vaste termijn. Te gemakkelijk uittreding maakt het lastiger om investeringsbeslissingen te nemen voor groeiplannen die juist afhankelijk zijn van het GGTV. Al deze factoren beïnvloeden naar mijn verwachting de doorlooptijd van het opzetten van een energiehub.”
Nieuwe Energiewet
“De nieuwe Energiewet verruimt de mogelijkheden voor cable pooling aanzienlijk. De ACM past die verbrede reikwijdte in de praktijk al langer toe. Onder de Energiewet kunnen alle typen installaties – productie, opslag, conversie of verbruik – cable poolen als de minimum aansluitcapaciteit van de gezamenlijke aansluiting 100 kVA bedraagt. Het mag daarbij om maximaal vier installaties gaan. Daarnaast geldt een meldplicht bij de ACM, om zicht te houden op het netgebruik. Bovendien moeten alle cable poolende partijen meedoen aan de aansluitovereenkomst en de transportovereenkomst. De precieze vormgeving daarvan – en hoe wordt omgegaan met historische situaties – zal de praktijk verder moeten uitwijzen.”
“Een extra laag regels bovenop bestaande kaders kan ook juist vertragen.”
Oplossing netcongestie?
Feii vervolgt: “Nieuwe wetgeving helpt, maar er kan ook al veel. Denk daarbij aan de hoeveelheid alternatieve transportrechten. Uiteindelijk vormt nieuwe wetgeving niet de oplossing voor alle problemen. Nog los van de relatief korte, wettelijke termijnen voor vergunningverlening in Nederland. En de kaan in de praktijk structurele overschrijding ervan. Niet door onwil maar door capaciteitstekort, complexe coördinatie en zware ruimtelijke en milieukaders. De stikstofimpasse speelt hierbij een grote rol.”
Nederland overweegt momenteel een crisiswet netcongestie. Nuttig om dubbelingen weg te nemen en doorzettingsmacht te creëren. Maar een extra laag regels bovenop bestaande kaders kan ook juist vertragen.
Veii: “Het echte verschil maken we denk ik door rolvastheid, geen uitdijend takenpakket, uitvoeringskracht en vroegtijdige afstemming.”
Tips
Veij: “Kies een instrument dat aansluit bij je bedrijfsstrategie voor de middellange en lange termijn. En dat voldoende ruimte laat om flexibel door te groeien. Dat geldt overigens ook voor gesloten systemen. Cable pooling geldt als relatief volwassen en voorspelbaar. Bestaande transportcapaciteit delen, vormt vaak de snelste route. Energiehubs kunnen veel maatschappelijke en economische waarde creëren doordat ze nieuwe groeimogelijkheden ontsluiten. Aan de andere kant vragen ze ook om commitment, onderling vertrouwen en maatwerk. Nog los van de doorgaans langere doorlooptijd.
Houd het bovendien uitvoerbaar: bij veel betrokken partijen staat de uitvoeringskracht onder druk. Zorg daarom vroegtijdig voor technische expertise zodat je niet pas na het inrichten van de governance de technische onhaalbaarheid ontdekt.”
