De Europese Commissie zet met de langverwachte herziening van het Europese emissiehandelssysteem (ETS) enkele voorzichtige stappen om klimaatbeleid beter af te stemmen op industriële competitiviteit. Zowel de Nederlandse als Belgische belangenbehartigers plaatsen er wel wat vraagtekens bij.
Herziening ETS
De Commissie stelt voor om het afbouwpad van het ETS in lijn te brengen met het 2040 klimaatdoel van negentig procent. Daarmee blijven er na 2040 rechten over in lijn met de meeste scenario’s over industriële emissies de komende decennia. De Commissie wil verder dat gratis emissierechten voor de industrie langer behouden blijven, en deze sterker verbinden aan verduurzamingsvoorwaarden. De VNCI juicht de langere beschikbaarheid van vrije emissierechten toe omdat dit voor grote delen van de chemische industrie nu de enige vorm van bescherming is tegen oneerlijke, internationale concurrentie door CO2-kosten.
Maar de voorgestelde wijzigingen volstaan niet om emissies te reduceren en tegelijk investeringen, banen en productie in Europa te houden, aldus de Belgische belangenbehartiger essencia. ‘Het succes van klimaatambitie staat of valt met ondersteuning door cruciale randvoorwaarden om de industriële transitie daadwerkelijk te realiseren.’ Daarom pleit de sectorfederatie voor de invoering van een automatische ETS-herzieningsclausule. Die moet vermijden dat decarbonisatie synoniem staat voor de-industrialisatie.
De correctie pakt de kern van het competitiviteitsprobleem van de Europese industrie niet aan. De tragere afbouw van gratis emissierechten en de intentie om meer ETS-middelen in te zetten voor industriële decarbonisatieprojecten, moeten bedrijven meer perspectief bieden om te investeren in koolstofarme technologieën. Maar beide maatregelen gelden alleen onder strenge en strikte voorwaarden. Bovendien ontbreekt de fundamentele omslag om te vermijden dat de concurrentiepositie van de Europese industrie verder verzwakt.
Investeringskader ontbreekt
De komende jaren gaan de doorslag geven in strategische investeringsbeslissingen rond elektrificatie, circulaire economie, CO2-opslag en -recyclage en andere klimaatoplossingen. Essencia: ‘Net op dat cruciale punt schiet de ETS-herziening tekort. Zonder realistisch tijdspad, toegang tot betaalbare en koolstofarme energie, de juiste basisinfrastructuur en een stimulerend investeringsklimaat dreigt ETS vooral een kostenfactor te blijven die het ongelijk speelveld met de rest van de wereld verder vergroot. Terwijl wij denken dat het een motor zou moeten zijn die investeringen in de energie- en klimaattransitie naar Europa haalt.’
Saartje Swinnen, directeur energie en klimaat bij essenscia: “De ETS-herziening bevat enkele stappen in de goede richting maar blijft uiteindelijk een doekje voor het bloeden. De fundamentele concurrentiehandicaps worden onvoldoende aangepakt. Het succes van ETS hangt niet enkel af van hoe sterk de emissies vermindern maar ook of Europa er effectief in slaagt om investeringen in decarbonisatie, innovatie en industriële productie aan te trekken en hier te houden. Klimaatbeleid moet de uitstoot terugdringen maar ook de industriële transitie mogelijk maken. Nu dreigt het vooral investeringen en banen uit Europa weg te duwen.”
Cruciale basisvoorwaarden
Daarom stelt essenscia de invoering voor van een automatische ETS-herzieningsclausule die tijdig ingrijpt wanneer de noodzakelijke randvoorwaarden voor de industriële transitie uitblijven. Bijvoorbeeld op het vlak van energie, infrastructuur, vergunningen of de beschikbaarheid en economische haalbaarheid van cruciale klimaattechnologieën. Een monitoringtool, op basis van economische parameters en internationale benchmarks, moet Europa de mogelijkheid bieden om het ETS-kader tijdelijk bij te sturen als die cruciale basisvoorwaarden ontbreken.
Zo krijgt de Europese industrie ademruimte om te investeren in verduurzaming, zonder de klimaatambitie voor 2050 los te laten. Europa kan zich geen klimaatbeleid veroorloven dat sneller verstrengt dan dat bedrijven realistisch kunnen transformeren. Voor essenscia moet een goed functionerend ETS-systeem drie doelstellingen tegelijk realiseren: emissiereductie, industriële transformatie en concurrentiekracht. Het rekent daarom op de federale en regionale regeringen in België om eensgezind bij Europa te pleiten voor een ETS-systeem dat investeringen aantrekt in plaats van ontmoedigt.
VNCI
VNCI ziet kansen om het ETS nu verder te ontwikkelen tot een instrument dat verduurzaming stimuleert zonder dat industriële productie en investeringen uit Europa verdwijnen. ‘Het ETS moet leiden tot daadwerkelijke emissiereductie, marktbescherming bieden voor productie in Europa en, in combinatie met vraagcreatie, zorgen dat investeren in projecten in duurzame producten lonen.’
“Het ETS blijft een krachtig instrument om emissies terug te dringen”, aldus Mark Intven, Hoofd Klimaat & Energie van de VNCI. “De uitdaging voor de komende jaren is om het systeem zo vorm te geven dat bedrijven ook echt kunnen verduurzamen en in Europa kunnen blijven investeren.”
De vereniging vindt het opleggen van voorwaarden aan vrije emissierechten in de vorm van verplichte duurzaamheidsinvesteringen geen goed idee. Ook zij wijst erop dat succesvolle verduurzaming vooral afhangt van de juiste randvoorwaarden, zoals toegang tot betaalbare duurzame energie, infrastructuur en grondstoffen. Daarom pleit de VNCI voor een tweejaarlijkse monitoring of deze randvoorwaarden voldoende zijn ingevuld.
