Nederlandse bedrijven investeren miljarden in robots, sensoren en slimme software. Toch groeit de productiviteit in de (maak)industrie nauwelijks. Over hoe dat werkt, vertelde Wilbert van den Eijnde in zijn inaugurele rede als lector Smart Sustainable Manufacturing aan NHL Stenden. “Niet de technologie schiet tekort maar de omgeving eromheen.”
Van den Eijnde
Tijdens de inauguratie maakte Wilbert van den Eijnde duidelijk dat de maakindustrie alleen vooruitkomt via samenwerking en een sterk ecosysteem. Smart Sustainable Manufacturing vraagt om een mensgerichte aanpak waarin technologie, vakmanschap en sociale innovatie samen leiden tot betekenisvol werk, hogere productiviteit en duurzame waardecreatie.
Met zijn onderzoek richt Wilbert zich op de vraag hoe technologie, vakmanschap en samenwerking bijdragen aan de transitie naar een slimme en duurzame (maak)industrie. Hij ziet dat de fabriek van de toekomst strandt op de werkvloer van vandaag. Hij noemt daarvoor drie redenen en legt uit wat bedrijven nu al anders kunnen doen.
1. Technologie zonder verandervermogen
De robots zijn er klaar voor. De mensen nog niet. Daar loopt de maakindustrie nu tegenaan. Introductie van nieuwe systemen gebeurt sneller dan we kunnen bijbenen. Niet alleen op de werkvloer maar ook in het onderwijs en de wetgeving. Wilbert noemt dit ‘handelingsverlegenheid’. “Bedrijven wíllen wel innoveren maar ze missen de kennis om de volgende stap te zetten. En dus kijken ze de kat uit de boom. Begrijpelijk maar ook een gemiste kans.”
Want de klok tikt door. De vraag naar producten groeit, het aanbod van technisch personeel krimpt en de druk om te automatiseren neemt toe. Bedrijven die wachten tot de technologie zich ‘bewijst’, lopen het risico straks zonder de mensen te zitten die de nieuwe ontwikkelingen in de praktijk brengen.
Wilberts advies? “Investeer in het opleiden van medewerkers en betrek ze vroeg bij de keuze voor nieuwe technologie, zodat zij eigenaar worden in plaats van toeschouwer. Bij bedrijven die succesvol automatiseren zien we vaak dat ze medewerkers vanaf het begin betrekken bij het ontwerp van nieuwe processen.”
2. De productiviteitsparadox
Investeren in robotisering of 3D-printen levert volgens Wilbert niet automatisch meer op. “Dit verschijnsel staat bekend als de productiviteitsparadox: technologische vooruitgang is zichtbaar op de werkvloer maar vertaalt zich beperkt of met vertraging in de productiviteit.”
Als verklaring geeft hij dat organisaties nieuwe technologie vaak inzetten om bestaande werkwijzen te automatiseren. Dat terwijl onderliggende processen, rollen en besluitvorming grotendeels hetzelfde blijven. “Prototypes moeten volwassen worden, medewerkers moeten opgeleid en processen herontworpen. Dat kost tijd, geld en geduld en zorgt dus (eerst) ook voor beperkte of vertraagde toename in productie.”
Wil je de paradox doorbreken? Dan adviseert Wilbert om verder te kijken dan de technologie. “Herzie ook je processen en organisatiestructuur, en reken van tevoren eerlijk door hoeveel tijd en capaciteit de transitie echt vraagt. Zo maak je tijd en ruimte om te leren en verbeteren.”
3. Techniek is maatwerk én mensenwerk
De sleutel tot succesvolle automatisering zit vooral in mensen. Want robotisering vervangt geen banen maar verandert rollen. Wilbert: “Digitalisering en automatisering is maatwerk én mensenwerk. Repeterend werk verschuift naar machines. Daardoor kan een operator met meerdere machines tegelijk werken. Maar voor het implementeren en optimaliseren van processen en het maken van beslissingen blijft de mens onmisbaar. Vakmanschap wordt dus niet minder belangrijk maar anders belangrijk.”
Hij begrijpt de angst voor robotisering maar nuanceert: “Wie alleen naar baanverlies kijkt, mist de bredere verschuiving: er ontstaan nieuwe rollen, nieuwe vaardigheden en nieuwe verantwoordelijkheden. Ondernemers die dat begrijpen, investeren niet alleen in technologie, maar ook in de mensen die ermee werken.”
Zo werkt het wél
Of het nu gaat om AI, robotisering of nieuwe productietechnieken, Wilbert ziet één doorslaggevende factor voor succes: we moeten nieuwe technologieën leren toepassen in onze eigen praktijk. “Het draait om leren en organiseren: hoe ondersteunen we bedrijven op zo’n manier dat handelingsverlegenheid plaatsmaakt voor handelingsvermogen? Dit vraagt om een andere manier van kijken naar innovatie, waarin leren, werken en experimenteren hand in hand gaan.”
First things first
De vraag die de meeste ondernemers bezighoudt: ‘Waar moet ik in vredesnaam beginnen?’ Wilberts antwoord: “Zie technologie niet als doel op zich maar als middel. Zoom uit. Kijk naar je productieproces als geheel: waar valt de meeste winst te behalen? En welke technologische oplossingen passen daarbij? Zet kleine stappen, zoek laaghangend fruit en doe het niet alleen. Samenwerking tussen bedrijven, onderwijs en onderzoek verkleint de kloof tussen wat mogelijk is en wat werkelijk wordt gerealiseerd.”
