Het innovatiecluster Catalisti, die de samenwerking en innovatie binnen het Vlaamse ecosysteem faciliteert, noemt innovatie in de huidige mondiale context geen nice-to-have maar de doorslaggevende factor die bepaalt of industriële activiteiten in Vlaanderen blijven of verdwijnen.
Chemische industrie België
“Eenmaal weg zijn industriële ecosystemen bijzonder moeilijk opnieuw op te bouwen”, zegt een woordvoerder van Catalisti. “Innovatie en samenwerking zijn de manieren om waardecreatie hier te verankeren, ook in een globale markt. Vlaanderen beschikt over een uniek netwerk van bedrijven, kennisinstellingen en industriële clusters. Onze kracht ligt in samenwerking en daar zetten wij op in met collaboratieve innovatieprojecten. In onzekere tijden vormt innovatie een andere vorm van risicobeheersing. We ontwikkelen daarom, samen met essenscia, een innovatie-roadmap waarmee we investeringen, onderzoek en beleid rond gedeelde prioriteiten helpen aligneren voor het hele ecosysteem.”
Catalisti coördineert ook het Moonshot-project voor klimaatinnovatie in samenwerking met toponderzoekers van de Vlaamse universiteiten.
Europees kader en vergroening
Op Europees niveau ziet Yelter Bollen van de Belgische Bond Beter Leefmilieu (BBL) een kentering. Decarbonisatie staat centraal en via de Europese Investeringsbank en het Innovatiefonds zijn middelen beschikbaar. Toch gaat nog veel geld naar bestaande installaties zonder duidelijk toekomstperspectief. Hij noemt een helder Europees kader nodig dat innovatie en nieuwe technologieën aantrekt, zoals geavanceerde recycling.
Ook VUB-onderzoeker Tomas Wyns benadrukt dat de technologie om de industrie te vergroenen grotendeels bestaat of in ontwikkeling is. “Carbon capture staat op het punt om op grotere schaal te worden uitgerold. Elektrificatie van lage-temperatuurprocessen behoort technisch tot de mogelijkheden maar opschaling blijft moeilijk vanwege de hogere elektriciteitsprijs ten opzichte van die van aardgas. Voor veelbelovende, elektrochemische processen zoals de productie van ethyleen met CO2 liggen er nog grote uitdagingen op vlak van R&D en opschaling.”
Infrastructuur geeft de doorslag. “CO₂-pijpleidingen en extra hoogspanningsnetten zijn onmisbaar”, zegt Wyns. Bedrijven investeren niet zolang ze geen zekerheid krijgen over die infrastructuur en over wie de kosten draagt. Die onzekerheid remt investeringen af.
“In de huidige economische context, waarbij chemiebedrijven het extreem moeilijk hebben, is het logisch dat zulke grootschalige en ingrijpende investeringen niet altijd haalbaar zijn. De rendabele business case ontbreekt nog op dit moment”, vult Gert Verreth, woordvoerder van sectorfederatie essenscia aan.
Startups en innovatie-ecosysteem
Ondanks de moeilijke context ontstaat er een nieuw startuplandschap in de chemie. Pieter Billen, chemisch ingenieur aan de Universiteit Antwerpen ziet veel duurzame initiatieven maar weinig risicokapitaal bij grote multinationals. “De ideeën liggen er maar strategische keuzes, financiering en beleidszekerheid ontbreken vaak.”
Rond de Antwerpse haven bestaan ondersteunende ecosystemen zoals BlueChem en Catalisti. Toch ervaren startups weerstand bij klassieke, petrochemische spelers. Dat merkt ook David Ziegler van D-CRBN, een spin-off van de Universiteit Antwerpen die CO₂ omzet in koolstofmonoxide via geëlektrificeerde processen. “In Nederland bestaat meer openheid om onze technologie toe te passen, bijvoorbeeld in havens van Groningen en Rotterdam.”
Ook Triple Helix dat polyurethaan chemisch recyclet zonder gebruik van nieuwe fossiele grondstoffen, ondervindt drempels bij opschaling. Toch tonen deze voorbeelden aan dat innovatie mogelijk is, mits duidelijke keuzes, investeringen en een stabiel beleidskader.
European Chemical Closures & Investments Radar 2022–2025
Het aantal sluitingen van chemische productielocaties in Europa verzesvoudigde sinds 2022. Deze explosieve stijging blijkt uit de nieuwe European Chemical Closures & Investments Radar 2022–2025, opgesteld door Roland Berger in opdracht van de Europese koepelorganisatie voor de chemie Cefic.
Volgens het rapport staat de teller inmiddels op 37 miljoen ton aan gesloten of aangekondigde sluiting van productiecapaciteit. Dit staat equivalent aan negen procent van de totale Europese capaciteit en betekent een werkgelegenheidsverlies van ongeveer twintigduizend directe banen in de chemiesector. Tegelijkertijd lopen de investeringen sterk terug. Dit versterkt de zorgen over het concurrentievermogen van de Europese chemische sector.
Je kunt het rapport hier downloaden.
Voor PompNL nr. 1 2026 interviewden we diverse belanghebbenden in de chemie. Het uitgebreide artiel vind je daar.
