Uit de praktijk

In het voorjaar van 2021 start de Brusselse gemeente Ukkel met een riothermieproject. De nieuwe, administratieve gebouwen van het gemeentebestuur zullen warmte krijgen van rioolwater. Daarvoor krijgt het rioolstelsel warmtewisselaar en energiezuinige pompen.

 

Op dit moment bouwen ze een nieuw pand voor de administratieve diensten van de gemeente Ukkel (B), een gemeente ten zuiden van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In plaats van het 15.000 m2 grote pand te verwarmen en te koelen op een klassieke manier, gebruiken ze hiervoor riothermie. Het Brusselse rioolwater heeft immers een constante temperatuur van 12°C tot 15°C. In de riolering belandt veel warm water vanuit sanitaire voorzieningen. Dat water kan dus in de winter dienen om gebouwen op te warmen. Tijdens de zomer daalt de temperatuur van het rioleringswater onder die van de omgevingstemperatuur, waardoor ermee kan gekoeld worden.

Een riothermieproject biedt de initiatiefnemer behoorlijk wat energiebesparing. Maar dankzij dit riothermieproject zal het nieuwe Ukkels gemeentegebouw bovendien jaarlijks tussen de 40 en 60 ton minder CO2 uitstoten. De terugverdientijd van de investering in het hier beschreven proefproject ligt naar verwachting op 15 jaar.

Brussel experimenteert met riothermie

 

Goedkoop en energiezuinig

De Brusselse rioolbeheerder en watermaatschappij Vivaqua die het riothermieproject realiseert, streeft ernaar het project vooral goedkoop en energiezuinig te houden. De riolering ter hoogte van het nieuwe gebouw onderging een grondige renovatie. Zo installeerde de uitvoerders door Vivaqua zelf ontwikkelde warmtewisselaars in een 100 meter lange geul. Die onttrekken de warmte en dragen die over op een gesloten circuit met schoon water. De warmtewisselaars zijn van kunststof omdat het goedkoper is dan metaal of inox. Het nadeel van daardoor afnemende warmteoverdracht zit hem volgens Vivaqua in de lengte van 100 meter.

Olivier Broers, directeur Studies en Ontwikkelingen bij Vivaqua: “De warmtewisselaar maakt deel uit van de rioolrenovatie zonder veel meerkosten. Dat maakt het dan even duur als een gewone verloren bekisting.”

 

Extra warmtepompen

Het rioolwater kan maar voor 25 procent van de verwarming en koeling van het Ukkels gebouw instaan. Dus zijn er extra warmtepompen nodig. Vivaqua koos voor twee niet-frequentiegestuurde Climaveneta-warmtepompen van Mitsubishi Electric, met een vermogen van 60 KW. Het schone water in een gesloten circuit pompen gebeurt met twee frequentiegestuurde Grundfos-circulatiepompens, type Magna 3. De pompen zullen een debiet van tussen de 7 et 14 m³/h verpompen. Ook hier staat energiezuinigheid centraal.  “De pomp is geschikt om in een vochtige omgeving zoals een riool te staan”, zegt Tim Absillis van Grundfos. “De watergekoelde, magnetische pomp maakt deze tot een van de meest energiezuinige pompen ter wereld. Foutmeldingen verschijnen onmiddellijk op een duidelijk display. Stel dat de pomp blokkeert, dan gaat hij meer stroom verbruiken en zie je dat meteen op het display. Maar een pomp met veel lucht of luchtophopingen gaat minder stroom verbruiken. Als de ene pomp blokkeert, stuurt hij draadloos meteen een signaal naar de andere pomp die het werk dan kan overnemen. De pomp is uitgerust met een verschildruk- en een temperatuursensor. Hij regelt zichzelf in en stuurt op basis van parameters. Een tijdvoordeel bij de hierboven beschreven renovatie. De uitvoerders kunnen alles volgen via de smartphone.”

Absillis schat in dat de pompen 10 à 15 jaar kunnen draaien zonder onderhoud. “We zien een trend naar recuperatie. En het warmtehergebruik maakt duidelijk een opmars”, aldus Absillis.

Brussel experimenteert met riothermie

 

Standaard in riool

Vivaqua wil de warmtewisselaars in de toekomst graag standaard bij de meeste Brusselse rioolrenovaties in de rioolbuizen plaatsen. Als het project in het gemeentehuis van Ukkel een succes wordt, wil Vivaqua het verder uitrollen naar andere overheidsgebouwen, residentiële woningen en panden. In het Brussels gewest ligt er 2.000 kilometer rioleringen. Toch komt maar 50 kilometer in aanmerking omdat essentieel is dat de rioleringen een voldoende hoog debiet en snelheid hebben. Als er de komende 10 jaar 20 kilometer extra riolering wordt uitgerust met dergelijke warmtewisselaars, betekent dat een CO2-vermindering van 26.000 ton. Riothermie is vooral geschikt voor goed geïsoleerde gebouwen.